मध्यपूर्वमा तनाव चुलिँदै, युद्धको जोखिम बढ्दो

चैत ३० गते । मध्यपूर्व क्षेत्रमा जारी तनाव निर्णायक मोडतर्फ उन्मुख देखिएको छ। अमेरिका र इरानबीचको वार्ता निष्कर्षविहीन बनेपछि सैन्य दबाब, तेल बजारमा उछाल र क्षेत्रीय द्वन्द्वहरू एकैसाथ तीव्र बन्दै गएका छन्, जसले सम्भावित युद्धको जोखिम थप बढाएको संकेत गरेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले इरानसँगको वार्ता सफल होस् वा असफल, त्यसले आफ्नो रणनीतिमा कुनै फरक नपर्ने स्पष्ट पार्नुभएको छ। फ्लोरिडाबाट फर्केपछि मेरिल्यान्डस्थित जोइन्ट बेस एन्ड्रुजमा सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै उहाँले अमेरिका आफ्नो नीतिमा अडिग रहने बताउनुभयो। यसैबीच पाकिस्तानमा सप्ताहन्तमा भएको वार्ता पनि निष्कर्षविहीन बनेपछि कूटनीतिक प्रयास कमजोर बन्दै गएको देखिएको छ ।

तनावलाई थप चर्काउने कदमस्वरूप अमेरिकी सेनाले सोमबारदेखि इरानी खाडी बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी लागू गर्ने घोषणा गरेको छ। United States Central Command का अनुसार होर्मुज जलडमरूमध्य आसपासका इरानी बन्दरगाहहरूमा आवतजावत गर्ने जहाजहरूमा कडा निगरानी र नियन्त्रण गरिनेछ। यद्यपि अन्य देशका जहाजहरूको स्वतन्त्र आवागमनमा अवरोध नपारिने जनाइएको छ। विश्वको करिब पाँचौँ भाग तेल आपूर्ति हुने यस रणनीतिक जलमार्गमा यस्तो कदमले विश्व बजारमा गम्भीर असर पार्ने अनुमान गरिएको छ।

इरानले भने अमेरिकी कदमलाई अस्वीकार्य भन्दै कडा प्रतिक्रिया जनाएको छ। Islamic Revolutionary Guard Corps ले होर्मुज क्षेत्रमा आफ्नो पूर्ण नियन्त्रण रहेको दाबी गर्दै कुनै पनि उक्साहटको कडा जवाफ दिने चेतावनी दिएको छ। इरानी नौसेनाका प्रमुखले अमेरिकी कदमलाई ‘हास्यास्पद’ भन्दै आफ्नो निगरानी कायम रहेको बताएका छन्।

इरानी संसद्का अध्यक्ष Mohammad Bagher Ghalibaf ले देश कुनै दबाबमा नझुक्ने स्पष्ट पार्नुभएको छ। “यदि युद्ध थोपरियो भने हामी लड्छौँ, र यदि संवाद आयो भने संवादमै अघि बढ्छौँ,” उहाँको भनाइ उद्धृत गरिएको छ। विदेशमन्त्री Abbas Araghchi ले वार्ता सम्झौताबाट ‘इन्च मात्र टाढा’ पुगेको दाबी गर्दै अन्तिम समयमा अमेरिकाले अडान बदलेको आरोप लगाउनुभएको छ।

यसबीच, तनावको प्रत्यक्ष प्रभाव ऊर्जा बजारमा देखिएको छ। अमेरिकी कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल १०० डलर नाघेको छ भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट क्रूडको मूल्य पनि तीव्र रूपमा उक्लिएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार खाडी क्षेत्रमा अवरोधको जोखिम बढेसँगै आपूर्ति अनिश्चित बनेकोले मूल्यमा वृद्धि भएको हो।

क्षेत्रीय स्तरमा पनि द्वन्द्व शान्त हुने संकेत देखिएको छैन। लेबनानका प्रधानमन्त्री Nawaf Salam ले इजरायल–हिजबुल्लाह द्वन्द्व अन्त्य गर्न प्रयास जारी रहेको बताएका छन्। उहाँका अनुसार इजरायली सेना फिर्ता गराउने, कैदीहरूको रिहाइ र ध्वस्त संरचनाको पुनर्निर्माणमा पहल भइरहेको छ।

तर इजरायलले भने आफ्नो सैन्य कारबाही जारी राख्ने संकेत दिएको छ। प्रधानमन्त्री Benjamin Netanyahu ले दक्षिण लेबनान भ्रमणका क्रममा हिजबुल्लाहबाट आउने खतरा नियन्त्रणमा आएको दाबी गरे पनि ‘सुरक्षा क्षेत्रभित्र युद्ध जारी’ रहेको स्वीकार गर्नुभएको छ।

United Nations Interim Force in Lebanon (युनिफिल) ले इजरायली ट्याङ्कले आफ्ना गाडीहरूमा दुईपटक ठक्कर दिएको र केही मार्ग अवरुद्ध गरिएको जनाएको छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय चिन्ता थप बढाएको छ।

लेबनानमा जारी आक्रमणका कारण कम्तीमा पाँच जनाको मृत्यु भएको छ भने कुल मृतक सङ्ख्या दुई हजार ५५ पुगेको त्यहाँको स्वास्थ्य मन्त्रालयले जनाएको छ। इजरायलले वर्तमान युद्धविराम लेबनानमा लागू नहुने बताउँदै हिजबुल्लाहविरुद्ध कारबाही जारी राख्ने अडान दोहोर्‍याएको छ।